-->
Главная » Статьи » Тарих

Орталық Азия елдерімен Қазақстанның қарым-қатынастары

Орталық Азия елдерімен Қазақстанның қарым-қатынастары. Тәуелсіз Қазақстаннын халықаралық байланыстары және оның белсенді сыртқы саясаты Бұрынғы Кеңес Одағының халықтары көбінде 1991 жылғы 13 желтоқсанда Орта Азия республикалары басшыларының Ашгабад кездесуіне бастама көтерген Қазақстан жетекшісінің күш-жігерінің арқасында осы кездесу барысында біртұтас айқындама тұжырымдаудың және Орталық Азия мен славян республикаларының егесін болдырмаудың сәті түсті.

1991 жылғы 21 желтоқсанда Қазақстан Президентінің бастамашылығымен жиналған бұрынғы 11 одақтас республика басшылары жаңа бірлестік — Тәуелсіз Мемлекетгер Достастығының негізін қалаушы құжат болган Алматы декларациясына қол қойды.

Қазақстан тарихы қысқа мерзімде басты мемлекеттік мәселені шешті әрі елдің нақты тәуелсіздігіне қол жеткізді. Қазақстан соңғы он жыдца әлемдік қауымдастықпен барлық салаларда өркениетгі байланыстар дамыта білген ашық қоғамга айналды. Көптеген елдермен өзара тиімді және ұтымды қарыматынастар қалыптастырып, инвестициялардың келуі өсе түсті.

Сыртқы саясатты орнықтырып, еліміздің халықаралық мәртебесін нығайтуда еліміз дипломатиясының зор еңбегі бар. Бүгінгі күн Қазақстан әлемнің кептеген елдерімен  сыртқы қарым-қатынас орнатып, барлық беделді халық-аралық ұйымдардың мүшесі атанды.

Қазақ елі сыртқы саясатының басты бағыты жетекшіІ державалардың қауіпсіздік жөніндегі кепіддігін ала отырыщ ядролық қарудан бас тартып қана қоймай, ядролық қарусыз мемлекет мортебесіне ие болу еді. Бұл ұстаным тез арада-ақ іс жүзіне асырылды. Ал осы жәйт халықаралық аренада, еліміздің мәртебесін көтерді. Еуразия одағын кұру, Азиядағы өзара ықпалдастық пен сенім шаралары жөніндегі кеңес  (АӨЫСШК) шақыру сияқты Қазақстанның бірқатар игі бастамалары әлемдік қоғамдастык, тарапынан кеңінен қолдау; тапты. Аталған кеңеске көптеген мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қызығушылық танытуы осы айтқандарымызға айқын дәлел бола алады.

Халықаралық қатынастарда Қазақстан тандап алған копвекторлы саясаттың дұрыстығын осы он жылда жинақталған тәжірибе шын мөнінде растап берді.

Тәуелсіздіктің басында қазақ дипломатиясының аддыі ұлттық экономиканың көтерілуіне жан-жақты ықпал ету инвестициялар тарту, елдің экспортын ұлғайтудың жолдарынр қарастыру, сауда-экономикалық қатынастарды дамыту сияқты 1 бірқатар маңызды мәселелер тұрған болса, қазірде аталған бағыттарда айтарлықтай жұмыстар атқарылды. Енді бүгінгн күннің талаптарына сай халықаралық қауіпсіздіісгі нығайтуға, әлемдегі экономикалық қатынастарды жетіддіруге, тұтастай алғанда, ғаламдық деңгейдегі проблемаларды оң шешуге үлес қосу басты мақсат болып қалып отыр.

Қазақстан әлемдік қоғамдастықта өзіндік алар орны бар ел екенін соңғы он жыл бедерінде айқын көрсетті. Қазақ елінін саясаттағы бағыты да, географиялық орналасуы да, жер байлығы да дүние жүзіндегі мемлекеттерді бізбен ынтымақтасуға ынталандырды.

Мысал үшін айтсақ, Қазақстан Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынас орнатқан елдердің саны 120-ға жетті. Елімізде 68 шетел елшіліктері мен дипломатиялық миссиялары жұмыс істейді. Резиденциялары Қазақстаннан тыс жерде шоғырланғанымен, елімізде тіркелген елшілер саны — 37. Ал Қазақстан Республикасының шетелдерде 47 елшілігі мен дипломатиялық миссиялары және консулдық окілдіктері тіркелген. Еліміз мүше болып кіретін халықа-ралык ұйымдардың саны — 68.

Қазақстан шекарасының бүкіл бойында сенімді "Қауіпсіздік белдеуін" жасай адды.

Қазақстан Ресеймен қарым-қатынасқа айрықша мән береді. Бұл жөнінде елеулі ілгерілеу бар. 1998 жылы шілденің 6-сында Мәскеуде қол қойьшған XXI ғасырға бағдарланған мәңгі достық пен ынтымақтастық туралы Декларация екі ел үшін маңызды тарихи мәнге ие. Қазақстан мен Ресей арасында Каспий теңізінің күқықтык, проблемасы шешілді. Келісім хаттамасына 2002—2003 жылдары қол қойылды. Қазақстан мен Ресейдің экономикалык ынтымақтастық 10 жылға арналған шарт жасалды, қаржы мәселелерін реттеу туралы ірі келісімге қол қойылды.

Біз үшін бірінші дәрежелі маңызы бар келісім, дүние-жүзілік ірі проблемалардың бірі — Каспий теңізінің мәртебесін айкындау. Ел президенті алғашқы кезден бастап принципті бағыт ұстады, өз айқындамамызды корғап қалды. Қазір ол айқындама Каспий теңізінің солтүстік бөлігі түбінің ара-жігін белгілеу жөнінде Ресеймен ортақ желі принципі бойынша жасалған келісімнен ез көрінісін тауып отыр.

     Осы келісімнің іске аса бастауы үшін Сыртқы істер министрлігі белсенді түрде жұмыс істеді. Каспий теңізінің түбіндегі ұлттық секторлар координаттарын айқындайтын хаттаманы қысқа мерзім ішінде даярлайды. Сыртқы істер министрлігі Каспий теңізінің заңдық мәртебесі жоніндегі екіжақты және копжақты келіссоздерді жалғастырып келеді. Каспий проблематикасының Қазақстанның стратегиялық мүдделеріне тікелей қатысты мейлінше күшті екенін ұдайы есте сақтауда.    

Өзара сенімге негізделген баянды ынтымақтастық Қазақа станға да, Ресейге де қажет. Біздің елдеріміздің халықтар өзара қарым-қатынастың одақтастық пен серікгестіктен I түрлерін қабылдамайды.

Қырғызстанмен және Өзбекстанмен ынтымақтастш қанағаттанғандық білдіру үшін бізде барлық негізде олармен мәңгі достық туралы шарттарға қол қойылды Біз бұл құжаттар аймақтық тұрақтылық пен қауіпсізді нығайтуға қосылған маңызды үлес болып табылады де есептейміз.

Қазақстан 1997 жылғы маусым айында Мәскеуде қс қойылған тәжікаралық бейбіт келісімдердің кепілі ретіі Тәжікстанда берік азаматтық татулық орнатуды ұдайы жақтап келеді. Бұл бүкіл Тәжікстан аумағына бақылау орнатуд қамтамасыз етуте мүмкіндік берді.

Қазіргі күрделі жағдайда Қазақстан мен Орталық Ази| елдері ТМД-ның оңтүстік шекараларын қорғау, діни экстремизмге, халықаралық терроризмге, ұйымдасқан қылмыск есірткі заттарының заңсыз айналымына, қару-жара контрабандасына қарсы күрес сияқты маңызды салаларда тығыз өзара іс-қимыл жүргізуге тиіс деп есептейміз.

Қазір елеулі іркілістерсіз жұмыс істей бастаған Орт Азия экономикалық қоғамдастығының түпкілікгі қалыг қаны қуантарлық жәйт.

Мемлекетаралық интеграция қазіргі аймақтық дамудың басты бағыты болып табылады. Батыс Еуропада, Солтүс және Оңтүстік Америкада, Ощүстік-Шығыс Азияда ор экономикалық жөне геосаяси мүдделер байланыстырыі| отырған қуатты блоктар мен аймақтық бірлестікгер жұмыс істейді. Осындай ынтымақтастықтан бас тартудың ешқа.қандай мәнісі жоқ. Орталық Азиядағы жөне тұтастай алғанда ТМД-дағы серіктестіктерімізбен бірге Қазақстанда да осында " бағыттарды өмірге енгізбекші.

Бұрынғы Кеңес Одағы мемлекетгерінің көпшілігі әлеі» энергия көздері рыногындағы ынтымақтастыққа, сауда, көлік және коммуникация салаларынан өзара тиімді түрде да объекивті тұрғыдан бейімділік танытып отыр. Ұлы Жібек жолын қайта түлетуге де көптеген мемлекет мүдделі білдіруде. 1996 жылы қол қойылған Белорусь, Қазақстан, Қырғызстан және Ресей елдері арасындағы экономикалық және гуманитарлық интеграцияны терендету мәселесі туралы шарт 28 баптан түрады. Мемлекеттердің өз халықтарының игілігі үшін ерікті түрде кірігу процесі осы құжатгың негізгі арқауы болып отыр.

Шарттың негізгі баптары келісілген сыртқы экономикалық саясатты, тауарлардың, қызметтердің, капиталдың және жұмысшы күшінің біртұтас рыногын қалыптастыруды жария етеді. Колік, энергетика, төлем одақтарын құру жоспарлануда. Мемлекетгер ортақ мәдени және ортақ білім беру кеңістігін сактау және нығайту үшін жағдай жасауға міндеттенді, кылмыспен және терроризммен бірлесіп күрес жүргізу көзделіп отыр. Арнайы бап бұл шартгың тараптардың әрқайсы-сының әлемдік субъект ретіндегі қүқығьша нүқсан келтірмейтіні және олардың басқа мемлекетгермен, соның ішінде ТМД шеңберінде алған міндетгемелерін қозғамайтындығы туралы атап көрсетеді. Керіп отырмыз, бұл тең мемлекетгердің ұзақ мерзімді және өзара тиімді ынтымақтастықты кездеген шарты болып отыр.

Қазақстан—Қытай ынтымақтастығы 1992 жылдың 3 қаңтарынан, яғни дигатоматиялық қарым-қатынас орнаған сөттен бастап оң бағытта және ырғақты дамып келеді. 10 жылға созылған екі жақты байланыстар керсеткішінің қорьггындысы іспетгі Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың 2002 жылдың 23 желтоқсанындағы КДР-ға мемлекеттік сапары барысында 1993-1999 жылдардағы біріккен декларациялар негізінде Қазақстан мен Қытай арасындағы тату көршілік, достық пен ынтымақтастық туралы шартқа кол қойылды.

Бұл құжат Қазақстан мен Қытайдың жоғары деңгейдегі қарым-қатынасын зандык, тұрғыдан бекемдеп қана қоймай, бұған дейінгі әскери, экономикалық және мәдени-гуманитарлық салаларда қол жеткізілген біріккен уағдаластықтардың беріктігін қуатгап берді. Ал Шартта Қазақстан-Қытай мемле-кеттік шекарасын делимитациялау мен демаркациялаудың тарихи мәні, аумақтық тиіспеушілік пен мемлекеттік шекараның мызғымастығы, Қазақстанға ядролық қару қодцанбау мен қауіпсіздігіне кепілдік беру, сондай-ақ трансшекаралық өзендерді тиімді пайдалану мен қорғау сияқты маңызды тармақтар бар екенін ерекше атап көрсеткен жөн.

Қазақстан Ауғанстандағы соғысты тоқтату, елдің ішкіі ісіне сырттан араласпау және БҰҰ қамқорлығымен ұлтгық келісім Үкіметін құру арқылы ол елде бейбітшілікті қайтадан орнатуды жүйелі түрде жақтап келеді.

Қазақстан үшін сыртқы саясаттың еуропалық векторы барған сайын зор мән-мағынаға ие болып отыр. Мұның, өзі Батыс Еуропадағы ықпалдастықтың жоғары деңгейде. және алдағы кезде біртұтас еуропалық валютаның айналымга шығуына байланысты. Еуропа одағы қазірдің өзінда, Қазақстанның ең ірі сауда-экономикалық әріптеске айналды. Біз Еуропа одағымен болат және тоқыма өнімдерінің саудасі жоніңце, қазақстандық бірқатар тауар ендірушілердің Еурогі рыногындағы мүдделерін қорғау туралы, сондай-аі Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болу ; мәселелерінде өзара бірлескен іс-қимыл таныту туралі келіссөздерді жүргізуді жалғастыра беруге ниет етіп отырмыз.

Қазақстанның Еуропадағы саясатында Германия басыңқы болып табылады. Принципті тұрғыдан алға: біз өз еліміздегі неміс капиталының мүдделерін толық қамтамасыз етуге ұмтыламыз. ГФР-дің Үкіметімен және қаржы институттарымен жасалған маңызды уағдаластықтарға 1999
жылы қол қойылды. Мұның өзі істің шын мәнісінде біздің елдеріміз арасындағы ұзақ мерзімді ынтымақтастықтың негізі қалады.                                                                    

Біздің Балтық бойы елдеріндегі саясатымыз туралы да тап осылай деуімізге болады. Ол елдерде Қазақстанға саяси жоне сауда-экономикалық саладағы әріптес болу ретіндегі ынта-ықылас барған сайын күшейіп келеді.

Қазақстан үшін Америка Қүрама Штаттарымен жан-жақты ынтымақтастық орнатудың стратегиялық маңызы зор. Қазақстан — Американ қарым-қатынастары серпінді түрде дамып келеді. Соның нәтижесінде біз өзара демокра-тиялық әріптестік деңгейіне көтерілдік.

Бүгінгі таңца АҚШ біздің экономикамыздың аса ірі инвесторы болып табылады. Бұл ретте 1997 жылы қол қойылған экономикалық әріптестік бағдарламасын, сондай-ақ Қарашығанақ кеніші жөніндегі және Каспий қайраңын болісу жөніндегі келісімдерді айтуға болады.

Канадамен өзара тиімді қарым-қатынастарды одан әрі дамыту үшін де жақсы жағдайлар жасалды.

Қазақстан мен Еуропадағы кауіпсіздік және ынтымақ-тастық жөніңдегі ұйыммен өзара іс-қимылын одан әрі нығайтуға барған сайын көбірек көңіл болып келеді. Еліміздің сыртқы істер министріне осы ұйым жанындағы Дцам құқық-тары женіндегі бюромен ынтымақтастық туралы, сондай-ақ осы бедедді ұйымның Қазақстандағы өкіддігін ашу туралы құжаттарға қол қойылды. Біздің мемлекетіміз Хельсинки қорытынды құжатының, жаңа Еуропа үшін арналған Париж хартиясының, Копенгаген құжатының нормалары мен принциптеріне асқан сый-құрметпен қарайды.

Қорыта келгенде Ресей Федерациясымен ытымақтастық жонінде елеулі ілгерілеуге қол жеткізілді. Ең алдымен, XXI ғасырға бағдарланған, Мәңгі достық және одақтастық туралы Декларацияны атап өткен жөн. Бұл құжаттың ережелері екі жақты қарым-қатынастың іргетасын нығайтатыны соншалық, оның болашағы айдан анық корініп түр. Каспий теңізінің шешілмей жатқан мәртебесі проблемасын алға жылжытқан да Қазақстан мен Ресей екендігі назар аударатын жәйт. Қаржы тұрғысындағы өзара кінәласу тәрізді күрделі проблема бойынша түсіністікке қол жеткізілді. Қазақстан "Байқоңыр" ғарыш айлағы мен басқа полигондарды жалға бергені үшін ақы алатын болады.

Өзара сенімге негізделген тұрақты ынтымақтастық Қазақстанға да, Ресейге де өте қажет. Біздің мемлекеттеріміздһ|. халықтары өзара қарым-қатынастың одақтастық пен серіктестіктен басқа жолдарын қабылдамайды.

Қытаймен тату көршілікті нығайтудан асқан парасатты саясаттың да болуы мүмкін емес.

Белсенді дипломатиялық әрекеттер арқылы екі ел арасында маңызды уағдаластықтарға қол жеткізідці. Ең алдымен, шеим раны нақтылаудың аяқталуын атап өтуге болады. Мемлекет басшысы бұл фактіні замандастарымыз бен келер ұрпақ лайықты бағалайтынына сенім білдірді. Қытаймен арадағы шекараны айқындап белгілеу Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігіне қосымша кепіддіктер берілгенін білдіреді. Бұл қуатты мемлекетпен достық және өзара тиімді ынтымақ» тастық саясатын жалғастырудың негізі болып табылады.

XXI ғасырда Қазақстан іс жүзінде сыртқа кемірсушығаратын басты елге, ірі мұнай державасына айналды. Біз үшін мұнай және газ саласына шетел инвестицияларын одан әрі тарта беру басым бағытгағы міндет болып табылады. Тәуелсіз сарапшылардың бағалауы бойынша, Қазақстан Каспий аймағындағы мұнай мен газдың ең ірі қорына ие. Сондықтан біз энергия көздерін әлемдік рынокқа үдемелете экспортгау үшін балама құбырлар салуға объекгивті тұрғьщан мүдделіміз. Бұл жағдайда біз таяу уақыт ішінде мұнай өндіру ауқымын ең кемі 3 есе арттыра алар едік. Бұл салада ілгерілеу бар. Грузиямен және Әзірбайжанмен Қазақстан мұнайын экспортқа шығарудың қосымша мөлшеру туралы уағдаластықтарға қол жеткізілді. Түркия басшыларымен осы елге газ женелту туралы принципті келісім жасалды. Біз Каспий құбыр желісі консорциумы жобасын аяқтауға, сондай-ақ, Батыс Қазақстаннан Қытайға тартылатын мұнай құбырын тезірек салып бітіруге үміт артып отырмыз.

Атырау — Самара мұнай құбырын салу аяқталды. Біз Баку - Жейһан маршрутын да және басқа балама жолдарды, мәселен Иран арқылы өтетін бағытты да назардан тыс қалдырмаймыз.

Біз үшін Қазақстанда кәсіпкерлікті дамыту да басым бағыт болып табылады. Шағын және орта бизнесті дамыту, отандық индустрияны өркендету арқылы біз елдің болашағына қамқорлық жасайтын боламыз.

Біріккен Ұлттар Ұйымының ең алғашқы жетістіктерінің бірі адам құқықтары саласындағы халықаралық нормаларды сақтаудың басты елшеуішіне айналып отырған Жалпыға ортақ адам құқықтары Декларациясы болып табылады.

1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін адам құқықтары мен бостандықтарын қүрметгеу мен қорғаусыз демократия-лық қоғамның өмір сүре алмайтындығы туралы басты принцип біз үшін айдан анық болды. 1995 жылы Қазақстан Конституциясы адамды, оның емірін, құқықтары мен бостандықтарын мемелекеттің ең жоғары қүндылықтары деп жариялады. Атқарушы және сот өкіметін, сондай-ақ, құқық қорғау органдарын реформалау барысында осы конституциялық басымдықтар ескерілді.


Категория: Тарих | Добавил: admin_ (07.11.2013)
Просмотров: 6721 | Теги: Орталық Азия елдерімен Қазақстанның | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0

Имя *:
Email:
Код *: